Od salonów arcade do LAN party: jak graliśmy razem, zanim internet stał się oczywisty

Zanim gry trafiły do domów, były publiczne. Stały w barach, na dworcach i w kinach, a każda partia kosztowała monetę. Gdy przeniosły się do domów, gracze i tak zaczęli się zbierać: tym razem z własnymi komputerami, na weekendowych LAN party. Oba zjawiska ukształtowały projektowanie gier na dekady, a ich ślady widać do dziś, od poziomów trudności po turnieje esportowe w halach na kilkanaście tysięcy osób.

Projekt podporządkowany monecie

Automat musiał przyciągnąć uwagę z daleka, nauczyć zasad w kilkanaście sekund i zakończyć partię na tyle szybko, żeby gracz wrzucił kolejną monetę. Stąd jaskrawa grafika i dźwięki w trybie demo, sterowanie zrozumiałe bez instrukcji i trudność rosnąca tak, żeby porażka była blisko, ale zawsze wyglądała na winę gracza. Pong z 1972 roku, którym Atari wystartowało w kalifornijskim barze, miał na obudowie jedną instrukcję: nie przepuść piłki, a zdobędziesz wysoki wynik. Historię tej firmy opisujemy w tekście Historia Atari: od Ponga w barze do firmy, która skupuje własną przeszłość.

Z automatów wzięły się rzeczy, które dziś uważamy za oczywiste: tabela najlepszych wyników (spopularyzowana przez Space Invaders), życia i „continue” za kolejną monetę, krótkie, powtarzalne pętle rozgrywki. Gry mobilne z darmowym startem i płatnymi próbami to w gruncie rzeczy ten sam model, tylko przeniesiony do telefonu.

Salon jako miejsce spotkań

Salony gier były czymś więcej niż sklepem z rozrywką. Przy automacie ze Street Fighterem II z 1991 roku tworzyła się kolejka, a następny gracz kładł monetę na obudowie na znak, że wchodzi. Tak powstawała pierwsza scena rywalizacji: lokalne gwiazdy, rozpoznawane twarze, pojedynki oglądane przez tłum. W Polsce lat 90. salony z automatami stały w centrach miast i przy dworcach, a w Japonii centra gier działają do dziś, choć jest ich coraz mniej.

Salony zaczęły znikać, gdy konsole dogoniły automaty jakością. Po premierze PlayStation w 1994 roku domowa wersja gry przestała być okrojoną kopią salonowej, a gracz nie miał już powodu wychodzić z domu. Jak zmieniła rynek konsola Sony i jej następczyni, piszemy w tekście PlayStation 2: dlaczego wciąż ma znaczenie.

LAN party: komputery w bagażniku

Zanim łącze w każdym mieszkaniu pozwalało grać z kimkolwiek na świecie, gra wieloosobowa na PC oznaczała fizyczne zniesienie komputerów w jedno miejsce. Doom z 1993 roku pozwalał połączyć cztery komputery w sieci lokalnej, a Quake z 1996 roku rozpędził modę na gry sieciowe. Ludzie pakowali obudowy, monitory kineskopowe i klawiatury do samochodów, wynajmowali salę gimnastyczną albo piwnicę i spędzali w niej weekend.

Wyglądało to podobnie wszędzie: rzędy stołów, plątanina kabli, jeden przełącznik sieciowy, spory o to, czyj komputer spowalnia sieć, i rozgrywki w Quake’a, StarCrafta, a później Counter-Strike’a do rana. Z małych spotkań wyrosły imprezy na tysiące osób: The Gathering w Norwegii od 1992 roku i DreamHack w Szwecji od 1994 roku. W Polsce podobną rolę pełniły w latach 2000. kafejki internetowe, w których po zamknięciu urządzano nocne turnieje.

Co zostało po salonach i LAN party

• Esport. Turnieje z LAN party stały się zawodowymi rozgrywkami. Dzisiejsze wielkie imprezy wciąż rozgrywa się „na LAN-ie”, czyli z zawodnikami w jednej hali, bo tylko tak da się wyeliminować opóźnienia i oszustwa. Najlepszy przykład w Polsce opisujemy w tekście IEM Katowice: dlaczego Spodek.
• Granie dla publiczności. Tłum przy automacie ze Street Fighterem to prapoczątek dzisiejszego streamingu. Jak ta kultura wygląda dziś, piszemy w tekście TwitchCon i ekonomia streamingu.
• Projektowanie gier. Krótkie pętle, tabele wyników i rosnąca trudność to dziedzictwo automatów, które widać w każdej grze roguelike i każdym trybie rankingowym.
• Retro. Automaty i stare konsole wracają jako kolekcjonerskie wydania i miniaturowe repliki, o czym przypominają teksty NES: dlaczego ważny i Game Boy: dlaczego wygrał.

Internet sprawił, że do wspólnej gry nie trzeba już nikogo spotykać. A jednak największe wydarzenia, od Pyrkonu po finały turniejów, wciąż przyciągają dziesiątki tysięcy ludzi, którzy chcą grać i oglądać razem, w jednym miejscu. Wszystkie nasze teksty o przeszłości gier znajdziesz pod tagiem Historia gier.

Rywalizacja o najlepszy wynik żyje dziś także jako speedrunning, czyli przechodzenie gier na czas.